VI. DE RECHTEN VAN DE PATIENT EN DE MEDISCHE AANSPRAKELIJKHEID

Orgaan van het Verbond der Belgische Beroepsvereniging van Geneesheren Specialisten

V.B.S. JAARVERSLAG 2001	Vorige Inhoud Volgende
VI. DE RECHTEN VAN DE PATIENT EN DE MEDISCHE AANSPRAKELIJKHEID
1. De hoorzittingen in het Parlement 2. Het voorstel van de Regering 1. Eerste versie van voorontwerp 2. Tweede versie van voorontwerp : rechtstreeks inzagerecht en de Orde 3. Het wetsvoorstel VISEUR-PAQUE 1. De vrije arts-patiëntrelatie 2. Een werkbare informatieplicht 3. Een werkbaar informed consent 4. Het recht op weigering van zorgen 5. Dossier en vertrouwensarts 6. Klachten en een bemiddelaar 4. Wat met patiëntenrechten en medische aansprakelijkheid in de Eis-tijd ? VI.1. De Hoorzittingen in het Parlement Precies op 9 januari 2001 werden in de Kamer hoorzittingen georganiseerd over de verschillende ontwerpen en voorstellen die de laatste jaren waren ingediend en waarvan we de inhoud reeds uitvoerig besproken hebben in voorgaande verslagen. Het gaf onze voorzitter, J.GRUWEZ en mezelf de gelegenheid om een globaal overzicht te maken, doch vooral onze scherpe kritiek uit te brengen over de « Conceptnota Rechten van de Patiënt » - in feite een voorbereidende beleidsnota- van Minister AELVOET. Naast een controversiële uiteenzetting door Dr Ivo UYTTENDAELE, Nederlandstalig Ondervoorzitter van de Nationale Raad van de Orde, die blijkbaar geen bezwaren zag tegen de directe inzage van het patiëntendossier door de patiënt zelf, kwam vanwege alle vertegenwoordigers van de medische sector niet alleen zware kritiek, maar vooral de eis dat artikel 95, 1e lid van de wet op de landsverzekeringsovereenkomst zou geschrapt worden. VI.2. Het voorstel van de Regering *VI.2.1. Eerste versie van voorontwerp.* Een nieuw, uitgebreider ontwerp (versie 01.03.2001) kwam aan het licht toen de regering ging uitpakken met een « megawet » over de gezondheidszorg. Al spoedig zou blijken dat het voorontwerp nog lang niet rijp was, zodat het verschoven werd naar een latere regeringsagenda, en besloten werd dat er twee halve megawetten zouden komen. Het voorontwerp, met zijn sterk consumentistisch getinte uitgangspunt (de patiënt als « gebruiker van diensten inzake gezondheidszorg »), behield de op felle kritiek onthaalde versmelting van alle beroepsbeoefenaren van het KB nr. 78 samen met de niet-conventionele praktijken en zelfs alle vormen van instellingen (gezondheidsvoorzieningen), tot één polymorf verzamelbegrip « zorgverlener », dat met aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid hoe dan ook de nu bestaande bescherming van de patiënt zou schaden. Een tweede ernstig bezwaar was dat niet alleen bij wet, maar zelfs door verzorgings-instellingen beperkingen aan de patiëntenrechten konden opgelegd worden. Bestaande rechten afbouwen bleek wel een zonderling object voor een wet over de patiëntenrechten. Zelfbeschikkingsrecht impliceert immers ook in het ziekenhuis een vrij keuzerecht, de keuze tussen soorten van behandeling, voortzetting of stopzetting van behandeling, de al dan niet verwijzing en het zich al dan niet wenden tot een ander beoefenaar of het inwinnen van een tweede advies. Het laat echter geen twijfel dat dit gedachtegoed, ook al was het maar een reeks denkpistes van een ministerieel kabinet, op eerder korte termijn heel wat ethische waarden in de wortel heeft aangetast zodat we het vandaag al terugvinden in concreet uitgewerkte opvattingen over bvb. sommige zorgnetwerken. Alhoewel het gaat over een materie die een breed principieel debat vergt, werd meteen in het ontwerp een ruime verdere uitvoerings- en toepassingsbevoegdheid bij KB voorzien. Ook was het dadelijk duidelijk dat de wijze waarop zou omgesprongen worden met medische informatie geenszins werkbaar zou zijn. De onrealistische vereiste « alle » informatie betreffende de patiënt schriftelijk te bezorgen zou leiden tot een fenomenale overlast voor de artsen en zou elke consultatie omtoveren tot een proces-verbaal. Een van de weinige positieve elementen dat de « hoor »zittingen hadden nagelaten, nl. de schrapping van art 95 1e lid van de wet op de landsverzekeringsovereenkomst, werd teniet gedaan door een bepaling luidens dewelke de arts zou verplicht zijn de informatie betreffende de patiënt mede te delen « aan een door hem aangewezen persoon ». We merkten op dat deze blijkbaar ook een rechtspersoon kon zijn, en zelfs een verzekeraar, een bankier, een vastgoedmakelaar, een werkgever, een geldschieter, een sportclub… Het woord « vertrouwensarts » bleek gewoon taboe. De rechtstreekse toegang tot het medische dossier : een « must ». En het ging zo maar verder. Als de patiënt het wenst kan hij zich laten bijstaan of zijn inzagerecht laten uitoefenen, andermaal door de onbekende « third man », de « door hem aangewezen persoon ». Wel was het de bedoeling mogelijke dérapages met medische gegevens te verhinderen door een bepaling die voorzag dat « geen inmenging is toegestaan met betrekking de uitoefening van het recht » op bescherming van de persoonlijke levenssfeer van de patiënt. Die bepaling zou echter hoe dan ook dode letter blijven wat betreft de door de patiënt vrijwillig aangeduide (al dan niet rechts-)« persoon ». We lieten de minister verstaan dat haar ontwerp geenszins verhinderde dat een commerciële firma de medische gegevens zou afkopen van alle Belgen.. Al even absurd bleek tenslotte de bepaling volgens dewelke de zorgverlener het dossier geheel of gedeeltelijk moest vernietigen op vraag van de patiënt. Wat met gegevens van erfelijke belasting, die van belang zijn voor de medische behandeling van nakomelingen ? Wat met het genoteerde « informed consent » ? Wat met de elementen die noodzakelijk zijn voor mogelijke medico-legale problemen ? Over welke bewijsmiddelen mag de arts nog beschikken als de vernietiging op vraag van de patiënt afdwingbaar is ? De persoonlijke notities van de arts bleven, in deze eerste versie van het voorontwerp, volledig vrij van inzagerecht. In een tweede versie zou dit al heel wat anders liggen… *VI.2.2. Tweede versie van voorontwerp: rechtstreeks inzagerecht en de Orde.* In juni 2001 pakte Minister AELVOET uit met haar « gecorrigeerde » definitieve versie van het voorontwerp ; het zou naar de Raad van State vertrekken voor advies, en gehoopt werd dat in het najaar de Parlementaire besprekingen zouden kunnen aanvatten. « De Standaard » (14.06.2001) had het over « een doorbraak » en die was « uitgerekend te danken aan de Orde van Geneesheren. Die toonde aan dat het inzagerecht de relatie tussen arts en patiënt niet doet verslechteren, maar verbeteren. » (einde citaat). Blijkbaar had de minister zeer selectief geluisterd op de parlementaire hoorzittingen van begin januari en werden alleen de persoonlijke bedenkingen van Dr. I. UYTTENDAELE in haar geheugen weerhouden, handig omgezet evenwel in een standpunt van de Orde. We hebben de Nationale Raad om een rechtszetting gevraagd met een brief van 21.06.2001 waarop we tot nog toe geen inhoudelijk antwoord ontvingen. Eind december 2001 werd ons meegedeeld dat onze vraag zal worden behandeld op 16 februari 2002. Blijkbaar houdt de Orde het bij haar standpunt (over de oorspronkelijke Conceptnota van minister AELVOET), zoals het door de Nationale Raad op 17.02.2001 officieel werd omschreven en op de website www.ordomedic.be gebracht : « Het recht op directe inzage van het medisch dossier door de patiënt zelf ligt in het verlengde van de informatieplicht en de voorgestane open communicatie » (nb : «… het recht op informatie moet leiden tot een open dialoog waarin arts en patiënt samen zoeken naar de beste oplossing voor het gestelde probleem »). Doch principieel herhaalt de Nationale Raad dat de arts op vraag van de patiënt alleen de objectieve gegevens uit het medisch dossier mag overhandigen. En zij voegt eraan toe dat er, naast de persoonlijke notities van de arts en gegevens omtrent derden (die van het inzagerecht zijn uitgesloten), er zich nog een reeks andere gegevens in het dossier bevindt die « noch als objectieve gegevens kunnen worden beschouwd, noch onder de categorie gegevens vallen die volgens de Conceptnota van inzage uitgesloten zijn ». Uit die verklaring blijkt duidelijk dat de Minister in haar interpretatie het zgn. bijtreden van haar politieke optie door de Orde aanzienlijk heeft overschat. Bovendien bevestigt deze laatste : « Tot vandaag was het medisch dossier enkel een werkinstrument van de arts in functie van de continuïteit en de kwaliteit van de zorg (deze frase van de Orde wordt door de minister straal genegeerd, nvdr). Het dient dan ook voorkomen te worden dat de kwaliteit van het dossier onder het inzagerecht van de patiënt zou lijden». Inhoudelijk brengt de tweede versie van het voorontwerp weinig fundamentele verandering aan de eerste versie. Jammer genoeg zijn de « zorgverleners » nog altijd dezelfde heterogene groep waarbij de niet-conventionele praktijken voor de minister nog altijd dé diensten bij uitstek zijn zonder dewelke een wetsontwerp over patiëntenrechten onbestaanbaar wordt geacht : - De ruime uitvoeringsbevoegdheid blijft gehandhaafd. Bij KB kunnen nog altijd nadere regelen bepaald worden inzake de toepassing van de wet op nader te omschrijven rechtsverhoudingen. Ons inziens een zeer onbestemd gelaten uitvoeringsbevoegdheid. - De rechtenbeperkende rol van de verzorgingsinstellingen werd wel afgezwakt : de patiëntenrechten blijven gelden t.o.v. alle zelfstandige beroepsbeoefenaren en t.o.v. het ziekenhuis zelf en haar personeel (bedienden of statutair benoemd). - De wet kan noch altijd beperkingen opleggen aan de keuzevrijheid. - De patiënt heeft nog altijd recht op « alle »(dus : volledige) informatie, behalve als hij uitdrukkelijk verklaart dat niet te wensen of in geval van ernstig nadeel voor de patiënt zelf of derden. In dat geval raadpleegt de zorgverlener een ander zorgverlener en een desgevallend aangewezen vertrouwenspersoon van de patiënt. Het verzoek van de patiënt wordt opgetekend in het patiëntendossier. De motivering van de therapeutische exceptie moet eveneens genotuleerd in het dossier en de vertrouwenspersoon wordt ervan ingelicht. - Als de patiënt het vraagt wordt alle informatie schriftelijk ter beschikking gesteld. - De gegevens moeten nog steeds medegedeeld worden aan een door de patiënt aangewezen vertrouwenspersoon. Dat moet dan wel genotuleerd worden in het dossier. - De bepalingen i.v.m. het informed consent leveren aanzienlijke problemen inzake rechtszekerheid voor de arts. De toestemming is vereist voor ieder optreden. Ze wordt uitdrukkelijk gegeven, tenzij de zorgverlener dit uit « de gedragingen van de patiënt » kan afleiden, maar dan moet hij kunnen bewijzen dat hij : 1° de patiënt voldoende heeft geïnformeerd ; die informatie is voorafgaandelijk en tijdig, en heeft betrekking op het doel, de aard, de graad van urgentie, de duur, de frequentie, de voor de patiënt relevante tegenaanwijzingen, nevenwerkingen en risico’s, de financiële gevolgen, de mogelijke alternatieven, de mogelijke gevolgen ingeval van weigering of intrekking van de toestemming, en…"andere door de patiënt (nvdr : dit vergt translucide vermogens in hoofde van de arts) of de zorgverlener relevant geachte verduidelijkingen". 2° de arts moet de afleiding uit « de gedragingen » redelijkerwijze kunnen verantwoorden. Een notering in het patiëntendossier heeft in deze visie generlei juridische waarde, tenzij kan bewezen worden dat dit op verzoek of met het akkoord van de patiënt is gebeurd. Gelijkaardige bewijsproblemen ontstaan uiteraard eveneens wanneer patiënt de toestemming weigert of intrekt, wat eveneens moet genotuleerd worden in het dossier. In dergelijke omstandigheden kan de zorgverlener slechts enige rechtszekerheid genieten wanneer hij, alvorens elk optreden, de patiënt een kopie van desbetreffende notulering bezorgt en hem enige bedenktijd laat. Slechts dan kan hij mogelijks uit de « gedragingen » van de patiënt afleiden dat hij wel degelijk al dan niet met de behandeling instemt. - De bepalingen betreffende de rechtstreekse toegang tot het dossier (nb : « onverwijld en ten laatste binnen 45 dagen »), kregen bovendien nog een staartje. Zoals hoger vermeld zijn de persoonlijke notities van de arts en gegevens betreffende derden hiervan uitgesloten. Maar de vertrouwenspersoon van de patiënt krijgt nu wél toegang tot deze elementen. Het is slechts voor de therapeutische exceptie, gemotiveerd in het dossier ingeschreven, dat het inzagerecht dient uitgeoefend te worden door een vertrouwens-beroepsbeoefenaar (arts, tandarts, apotheker, kinesitherapeut, verpleegkundige, paramedicus, of niet-conventioneel beoefenaar) die uiteraard ook inzagerecht verwerft in de zgn. persoonlijke notities. Om echt enige privacy te genieten in zijn professioneel geheugen, zal de arts dus een derde pak vellen vol tekeningetjes (want het mogen geen notities zijn), netjes ingekaderd in de praktijkruimte moeten hangen, zodat niemand kan raden dat het iets anders is dan plastische kunst. - De patiënt heeft recht op een afschrift van het geheel of een gedeelte van het dossier tegen kostprijs. Vermoedelijk zijn de bedekte elementen (persoonlijke notities) hiervan ook uitgesloten. Nochtans staat er geschreven dat de zorgverlener dit slechts kan weigeren als het beroepsgeheim jegens derden in gedrang kan komen. - In geval van overlijden van de patiënt verwerven de echtgenoot, de wettelijk samenwonende partner, de partner en de bloedverwanten t.e.m. de tweede graad via een door elk van hen aangewezen beroepsbeoefenaar (arts, tandarts, apotheker…enz) op hun verzoek het inzagerecht, weliswaar mits motivering. De aangewezen beroepsbeoefenaar heeft ook inzage in de persoonlijke notities. - Tenslotte werd het recht op schrapping van het geheel of een deel van het dossier weggelaten. Voorts wordt in het ontwerp het klachtenrecht i.v.m. de uitoefening van de patiëntenrechten beschreven, via een bevoegde ombudsfunctie. Een Federale Commissie « Rechten van de Patiënt » wordt opgericht om nationale en internationale patiëntenrechtelijke informatie in te zamelen, advies te verstrekken aan de minister, o.m. omtrent de bij K.B.’s uit te werken ombudsfunctie, en om de toepassing van de rechten en de werking van de ombudsfuncties te evalueren. De samenstelling en werkingsregelen zullen voorzien worden bij KB. Een evenwichtige verhouding tussen vertegenwoordigers van de patiënten, van de zorgverleners en verzekeringstellingen wordt gewaarborgd. Inmiddels kwam het wetsontwerp nog steeds niet in de Kamer terecht. Naar verluid bestudeert de regering op dit ogenblik de verwerking van de bemerkingen van de Raad van State, waarvan de tekst ons helaas onbekend is. Een federaal-communautair bevoegdheidsprobleem i.v.m. de relatie patiënt-verzorgingsinstelling zou hier een ingewikkelde juridische klus vormen die voor enige onenigheid zorgt..

	Vorige Inhoud Volgende


Questions & Comments