|
I. Politiek en ethiek.
I.1. De verkiezingen van 08.10.2000 : belofte maakt schuld.
In de aanloop naar de verkiezingen van 8 oktober 2000 voor de vernieuwing van de
provincie- en de gemeenteraden, en na exact één jaar paars-groene regering, liet premier
Verhofstadt in een interview met Artsenkrant (nr. 1279 - 07.07.2000) blijken dat hij vast
gelooft in de vrije artsenkeuze en vrijheid van therapie. Een hart onder de riem voor vele
artsen die de betuttelende ondertoon in de teksten van minister van Volksgezondheid Magda
AELVOET (Agalev) en de dirigistische trekjes in de aanpak van minister van Sociale Zaken,
Frank VANDENBROUCKE (SP), moeilijk kunnen pruimen.
In Vlaanderen boekte zijn partij, de VLD, op 08.10.2000 de grootste vooruitgang, in
Franstalig België scoorde de PS zeer hoog. De voorzitter van de Algemene Raad van het
RIZIV, en PS-coryfee, Michel JADOT, bakte het op 08.01.2001 bij de
RIZIV-nieuwjaarsreceptie voor zijn Vlaamse toehoorders wel erg bruin door in zijn
zwartgallige nieuwjaarstoespraak letterlijk te zeggen : "Men dacht dat het nazisme
tot het verleden behoorde, maar het volstaat naar Oostenrijk en de situatie in Antwerpen
te verwijzen om te weten dat dit niet het geval is."
Het was een moeilijke regeringsklus om de hoog gespannen verwachtingen ten gevolge van
opgeblazen beloften van sommige leden van de regering te herleiden tot realistische
proporties. Gelukkig is de economische groei, ondanks een oliecrisis en ondanks het
spraakmakende debacle rond LERNOUT & HAUSPIE, de zevende en beste partner van deze
regenboogcoalitie. De kameraadschappelijke sfeer tussen VLD, PRL, SP, PS, Agalev en Ecolo
werd immers, vooral na het zomerreces 2000, reeds herhaaldelijk en pijnlijk vertroebeld.
Zoals hij in zijn boek "Op zoek naar een redelijke utopie. De actieve welvaartstaat
in perspectief" (Uitgeverij Garant. 2000) omschrijft, wil minister Frank
VANDENBROUCKE van een overspannen naar een ontspannen welvaartstaat.
Minister VANDE LANOTTE (SP) drukt het "Zilverfonds" door om een miljardenreserve
op te bouwen voor de moeilijke pensioenjaren 2010-2030 en in de Vlaamse Gemeenschap zal
minister van Welzijn en Gezondheid, Mieke VOGELS (Agalev), een Vlaamse zorgverzekering
starten op 01.07.2001.
Minister van Ambtenarenzaken Luc VAN DEN BOSSCHE (SP) wil de administratie grondig
omturnen met zijn Copernicus-plan : de secretarissen-generaals zullen "general
managers" moeten worden. Alle plaatsen van de topambtenaren worden vacant verklaard.
De bevolking verdient een klantgerichte, performante en beschikbare ambtenarij.
Ondertussen blijft de Multiple Sclerose-patiënt die geleidelijk aan achteruitgaat en niet
met opstoten, zelf zijn beta-interferon betalen aan 36.500 BEF/maand en wordt de
terugbetaling van de eerste generatie Alzheimer-geneesmiddelen uitgesteld wegens de hoge
kostprijs die op 600 miljoen BEF/jaar wordt geraamd. Minister VANDENBROUCKE laat
uitschijnen dat, indien de artsen rationeler en minder zouden voorschrijven, hij
gemakkelijker innoverende moleculen zou kunnen terugbetalen. Waarmee hij nogal lichtzinnig
de ethische verantwoordelijkheid doorschuift naar de artsen.
I.2. Het medisch beroepsgeheim : een burgerrecht.
Zowel nationaal als internationaal wankelt het medisch geheim onder druk van politieke en
gerechtelijke overheden. De publieke opinie blijkt het medisch beroepsgeheim zelfs als een
voorrecht voor de artsen te beschouwen, terwijl het nochtans een essentieel burgerrecht
is. Minister VANDENBROUCKE liet zich tijdens een debat in Leuven op 26.09.2000 ontvallen
dat de privacy-wetgeving het wetenschappelijk werk blokkeert.
Gevaarlijke uitspraken als men vaststelt wat internationaal gebeurt. De IJslandse regering
verkocht de gegevens van zijn 270.000 inwoners met betrekking tot hun genetisch
patrimonium voor veel geld aan de Zwitserse farma-reus ROCHE. Het koninkrijk Tonga, een
archipel in de Stille-Zuidzee, verkocht de genetische informatie over zijn 108.000
Polynesische inwoners aan het Australische bedrijf AUTOGEN, gespecialiseerd in genetische
research.
Estland nam een wet aan zodat zijn 1,4 miljoen inwoners op vrijwillige basis kunnen
deelnemen aan het opstellen van een "genen-bank".
"Het Volk" van 13.12.2000 meldt dat dergelijke gegevens ook in België worden
gecollecteerd door een privé-laboratorium, via een speekselbank waarvoor reclame wordt
gemaakt langs een website op Internet. De platte commercie rondom de collectie van
stamcellen uit navelstrengbloed begin december 2000 was een ander alarmsignaal dat erop
duidt dat de ethiek achter de snel evoluerende wetenschap aan hinkt. Op 29.08.2000 werd
Adam NASH in Colorado (USA) geboren. Hij is de eerste "Designer baby" die werd
verwekt om zijn zusje Molly, 6 jaar oud, te kunnen behandelen voor een fatale ziekte. Ook
in België is dit mogelijk zoals de VUB meldde in "De Morgen" van 05.10.2000.
De jacht op genen is geopend. Op 14 maart 2000 gaven de Britse premier Tony BLAIR en de
Amerikaanse president Bill CLINTON een gezamelijk perscommuniqué uit : "De
fundamentele gegevens betreffende het humaan genoom, met inbegrip van de sequentiëring
van het ganse menselijke DNA-genoom en zijn variaties, zouden moeten toegankelijk zijn
voor de wetenschappers van de gehele wereld." Zij zegden dus neen tegen de
privatisering van het genetisch patrimonium.
Naast de wetenschappers nemen ook de verzekeraars actief deel aan deze jachtpartij. In
Groot-Brittanië besliste de Overheid dat verzekeringsmaatschappijen DNA-testen mogen
gebruiken.
De privacy van de medische gegevens vormt ook de hoeksteen in de discussies over Farmanet
en over de gegevensverwerking door de mutualiteiten, door privé-ondernemeingen zoals
Care-web, door artsenorganisaties zoals het "Instituut Lemye" of de
Wetenschappelijke Vereniging van Vlaamse Huisartsen. Een mogelijke Big Brother in onze
medische databanken blijft onaanvaardbaar. Niet tegen betaling door een privéfirma, noch
omdat de Overheid gegevens opeist om de gezondheidszorg "economischer" te
organiseren.
Als we op een deskundige manier gegevens willen verzamelen zullen we het zelf en samen
moeten organiseren, onder absolute beveiliging en met objectieve garanties door een
onafhankelijke Ethische Commissie.
I.3. Politiek : van embryokweek…
Na het op de wereld brengen van ANDi, de eerste transgene primaat op onze planeet,
door de Universiteit van Portland (Oregon, USA) begin oktober 2000, zette het Britse
Lagerhuis net voor Kerstmis 2000 het licht op groen voor het cloneren van menselijke
embryo's met de bedoeling er cellen uit af te zonderen die kunnen worden gebruikt bij de
behandeling van tot nog toe ongeneeslijke ziekten zoals Alzheimer, Parkinson,
diabetes,… . Het "House of Lords" bevestigde de stemming van deze wet op
23.01.2001. Ze ging in voege op 01.02.2001.
Op 16.01.2001 startte in Straatsburg de "Tijdelijke Commissie betreffende de humane
genetica en andere nieuwe technologieën in de moderne geneeskunde" van het Europees
Parlement haar werkzaamheden. De 36 Euro-volksvertegenwoordigers krijgen één jaar de
tijd om "duidelijke regels op te stellen die een waarborg bieden voor de ethische
principes in de biotechnologische domeinen zodat de wetenschap niet zou dicteren in welke
richting de samenleving moet evolueren".
I.4. … over euthanasie.
In België wordt meer politieke tijd en energie gestopt in het euthanasiedebat dan in het
debat over de bouwstenen van het leven, clonering en embryokweek. De behoefte tot het
omschrijven van een maatschappelijke visie hieromtrent is allicht groter dan de noodzaak
om een euthanasiewet te maken, gezien de razendsnelle wetenschappelijke ontwikkelingen.
Het Comité voor bio-ethiek dat de wetgever hierover raad moet geven staat voor een
bijzonder moeilijke opdracht.
De indieners van het euthanasie-wetsvoorstel hadden graag hun wet in het Belgisch
Staatsblad gepubliceerd gezien ter gelegenheid van de tiende verjaardag van de publicatie
van de abortuswet dd 03.04.1990. Het is hen niet gelukt. Het debat werd verruimd, maar nog
lang niet afgesloten. Een gelukkig neveneffect is dat er nu daadwerkelijke steun is tot
stand gekomen voor de palliatieve zorg, inclusief de budgettaire voorzieningen.
Naar aanleiding van ons editoriaal "Geen euthanatische hardnekkigheid" in de
Geneesheer-specialist nr. 6 (juni 2000) hadden Prof. J. GRUWEZ en ondergetekende op
27.09.2000 een bijzonder openhartig en hoffelijke discussie met VLD-senator Dr. Jan
REMANS, reumatoloog en zijn echtgenote Dr. M. VAN EMELEN, anesthesiste, over euthanasie.
Beide partijen bleven bij hun eigen visie. Het VBS bezorgde alle parlementariërs zijn
bedenkingen bij de amendementen die, na het zomerreces 2000, bij het origineel
wetsvoorstel van de meerderheid van 20 december 1999 werden ingediend. (cf. De
Geneesheer-specialist nr. 9, december 2000, p. 6-10)
Collega REMANS blijft het wetsvoorstel objectief beredeneerd steunen. Hij verdedigt
consequent het zelfbeschikkingsrecht van het individu in zijn keuze voor een waardig
levenseinde. Na twee dagen zitting van de euthanasiecommissie van de Senaat op 12 en
13.01.2001 in Hertoginnedal over het artikel 3, dat euthanasie ook toelaat voor
niet-terminale patiënten, stemden 17 leden vóór en 10 leden tegen. Dr. Jan REMANS was
de enige van de vier aanwezige artsen die artikel 3 goedkeurde. De dokters Georges
DALLEMAGNE (PSC) en Alain DESTEXHE (PRL) stemden tegen, Dr. Paul GALAND (Ecolo) onthield
zich (cf. La Lanterne 16.01.2001).
Het zelfbeschikkingsrecht dat voor de voorstanders van euthanasie op niet-terminale
patiënten blijkbaar allesoverheersend is, werd door het Franse Hof Van Cassatie tot in
het absurde toe doorgetrokken met zijn uitspraak dd. 17.11.2000 in de zaak Nicholas
PERRUCHE. De jongeman, geboren in 1982 en zeer zwaar gehandicapt ten gevolge van het
miskennen van een rubella-infectie bij zijn moeder in het eerste zwangerschapstrimester,
kreeg, na een rechtszaak van 8 jaar ingespannen door de ouders namens hun zoon, een
schadevergoeding van ± 700.000 BEF per maand omdat zijn "recht op niet geboren
worden" werd geschonden (De Morgen; 18.11.2000). Vermits de rubella-infectie werd
miskend, werd aan de moeder ook nooit voorgesteld over te gaan tot een abortus.
Advocaat LE PRADO van de veroordeelde arts noemt de uitspraak een gevaarlijk precedent.
Bij elk kind dat met een handicap wordt geboren zullen de ouders zich volgens LE PRADO
tegen de arts kunnen keren. En hij vreest dat de publieke opinie er van zal uitgaan dat
een gehandicapt leven per definitie dient gecatalogeerd te worden als zijnde niet waard te
worden geleefd.
Alhoewel Meester LEBOIS, advocaat van de familie, na de uitspraak stelde "…Il ne
s'agit pas d'un arrêt qui ouvre la porte à l'eugénisme ; c'est au contraire un arrêt
humaniste qui prend en compte la douleur d'une famille et d'un enfant » stellen
velen zich de vraag of hier niet veeleer utilitaristische dan humanistische overwegingen
de doorslag hebben gegeven.
Collega Luc MICHEL, chirurg en VBS-lid, schreef over de zaak PERRUCHE een schitterend
opiniestuk in "Le Soir" van 29.11.2000 onder de titel : "Le syndrome de
Petrucciani". De wereldberoemde jazz-pianist, Michel PETRUCCIANI (°28.12.1962 -
+06.01.1999) leed aan osteogenesis imperfecta. Ondanks zijn dwerggroei was hij een reus in
zijn muziekgenre. Een van zijn drie kinderen erfde de ziekte over. Alhoewel beide ouders
er reeds tijdens de zwangerschap van op de hoogte waren, verklaarden zij : "Le nier,
ça aurait été nous nier ; lui donner la vie, c'est un cadeau, le cadeau de la vie telle
qu'elle est."
I.5. … tot gelegaliseerd blowen
De artsenverenigingen namen over de wetgevende initiatieven i.v.m. het legaliseren van
cannabisge (mis-)bruik geen standpunt in. Individuele artsen hebben dit wel gedaan, soms
met flamboyante oproepen tot en met het kort en klein slaan van het Belgisch Parlement (Dr
Luc BEAUCOURT, CVP dd. 25.01.2001).
Vermits sommigen cannabis ook als geneesmiddel willen gebruiken, komen we hier in het
desbetreffend hoofdstuk op terug (cfr. punt XI).
Het "nu of nooit" gevoel bij de behandeling van ethisch gevoelige punten voert
de regenboogcoalitie, bevrijd van oubollige kerkelijke schroom, blijkbaar nogal
lichtvaardig naar hogere regionen.
De grote voortrekkers van de legalisering Dr. Patrik VAN KRUNKELSVEN en Vincent VAN
QUICKENBORNE (die het cannabisgebruik in de senaat propageerde) dreigen straks hun eigen
partij VU-ID de lucht in te blowen.
|
Vorige
